Categorie: Artikelen

Veel modelspoorbouwers willen graag een glooiend landschap en treinen die stijgen en dalen. Niet alleen maakt dit een baan indrukwekkender, het zorgt er ook nog eens voor dat je meer spoor kwijt kunt op dezelfde ruimte. Maar het is belangrijk om de juiste stijgingspercentages te gebruiken, aangezien je anders in de problemen kunt komen.

Als een helling namelijk te stijl is voor de modeltreinen kun je dat soms direct merken aan slippende wielen of het moeilijk omhoog kunnen rijden van de treinen. Maar daarnaast moet je ook rekening houden met versnelde slijtage bij het veelvuldig oprijden van te stijle hellingen. Dit komt omdat er meer gevraagd wordt van de motor van de loc dan waar deze voor gebouwd is en deze dus eerder “op” zal zijn.

Regelmatig krijg ik de vraag welk stijgingspercentage er dan het beste aangehouden kan worden. Maar voor ik je een concreet percentage ga geven wil de kant tekening maken dat dit percentage als vuistregel gebruikt wordt om problemen met langere en eventueel zwaarder beladen treinen te voorkomen. Hoewel je op dit moment misschien alleen lichtere treinen op de modelspoorbaan hebt die allemaal makkelijk een helling van 6% kunnen pakken, betekend dit niet dat als je een dubbel zo lange trein hebt deze dit alsnog kan. Er zijn genoeg banen die sterkere stijgingen gebruiken, maar vaak moeten die hier wel rekening mee houden in het materiaal dat op de baan kan rijden.

De vuistregel zo als je misschien wel eens gehoord hebt is dan ook 3% stijging, wat neer komt op 3cm stijging per meter. Als je twee treinen onder elkaar door wil laten gaan heb je in spoor H0 9cm nodig en zul je dus 3 meter spoor nodig hebben om over een ander spoor heen te kunnen. Overigens kun je dit natuurlijk verkorten door het onderste spoor te laten dalen.

Een andere manier om met minder ruimte stijgingen te kunnen maken is door het gebruik van een klimspiraal. Voor een klimspiraal geldt dat er per omwenteling maximaal 3% stijging kan zijn.

In onderstaande vindt je de afmetingen van de ruimte om 2 sporen over elkaar heen te laten gaan en hoeveel lengte spoor je nodig hebt om dit te bereiken:

Als je aan de slag gaat met digitaal modelspoor, is een van de centrale onderdelen van het digitale systeem de locdecoder. De locdecoder zorgt ervoor dat het signaal van de digitale centrale omgezet wordt in rijacties van de locomotief. Een centrale rol binnen de communicatie tussen de digitale centrale en de locdecoder is het adres van de decoder, de decoder / locomotief zal enkel reageren op een signaal dat naar het adres van de betreffende decoder is gericht.

In dit artikel gaan we het decoder adres eens wat beter bekijken, om te zien hoe deze werkt en hoe deze ingesteld wordt. De informatie in dit artikel is gericht op het DCC systeem (de cv nummers e.d.) maar natuurlijk is de informatie ook relevant voor andere systemen.

Type adressen

Om te beginnen kijken we naar de soorten adressen die een locdecoder kan gebruiken, dit zijn de volgende adressen:

Het korte adres, opgeslagen in CV 1.
Het lange adres, opgeslagen in CV’s 17 en 18.
Het consist of multiple adres, opgeslagen in CV 19.

Op de eerste digitale systemen die op de markt kwamen kon er voor de locdecoder een adres gekozen worden met een waarde tussen de 1 en 127, die opgeslagen werd in CV 1 (nu het korte adres genoemd). De waarde 0 op CV 1 werd gebruikt om de loc analoog te laten rijden, met deze waarde zal de loc dus niet reageren op het digitale signaal, maar kan deze op een analoge baan, door de stroomspanning van de rails te gebruiken om de motor direct te voeden. CV 1 op 0 geld voor de meeste systemen nog steeds voor analoog gebruik van de loc.

Omdat al snel bleek dat de limiet van 127 cijfers te weinig was, werden de systemen uitgebreid naar 999 tot zelfs 9999 mogelijke adressen. Wat overigens belangrijk is om te weten is dat een digitale centrale hierin een limiterende factor kan zijn. Als de centrale slechts 999 locadressen in zijn geheugen kwijt kan, dan zal dit de limiet zijn, ook al kun je 9999 verschillende adressen aan je locdecoders geven. Maar zo goed als alle centrales die vandaag de dag verkrijgbaar zijn, kunnen 9999 of meer adressen in het geheugen kwijt.

Om deze langere adressen mogelijk te maken, werden er 2 nieuwe CV’s gebruikt die samen het lange adres vormen: CV 17 en CV 18. De manier waarop dit lange adres wordt gevormd is door de   bits van CV 17 en CV 18 bij elkaar op te tellen, op deze manier heb je 16 bits die dus een 16 cijferig binary getal vormen. Als je wilt uitrekenen wat je moet instellen op CV 17 en CV 18 om het gewenste adres in te stellen, zul je het adres dus eerst om moeten zetten naar een 16 cijferig binary getal. Vervolgens splits je deze op in 2 binaire getallen van 8 cijfers, de linker 8 cijfers zijn voor CV 17 en de rechter voor CV 18. Belangrijk om te weten is dat bit 6 en 8 van CV 17 altijd op 1 ingesteld dienen te staan.

Dus bijvoorbeeld het adres 1685 zou het 16 cijferige binaire getal: 0000011010010101 vormen.

Dit splits je vervolgens op in 00000110 en 10010101

Het linker getal: 00000110 is voor CV 17, maar aangezien bit 6 en 7 altijd op 1 staan wordt dit 11000110, om deze bits in te stellen moet de waarde van CV 17 dus 198 worden.

Het rechter getal: 10010101 zorgt voor de waarde 149 en dit is dus de waarde van CV 18.

Bij de meeste centrales hoef je deze waardes echter niet in te voeren en hoef je enkel het locadres in te voeren, waarbij de juiste waardes in de decoder gezet zullen worden.

Mocht je toch de waardes van CV 17 en CV 18 nodig hebben, dan kun je deze ook uitrekenen met de rekentool:

http://leden.modeltreinen.org/digitaal-modelspoor/rekentool/

Maar hoe weet de decoder nu of het korte adres in CV 1 of het lange adresen in CV’s 17 en 18 gebruikt moet worden ?

Hiervoor kijkt de decoder naar de instelling van CV 29, bit 5 om precies te zijn. Als bit 5 de waarde 0 bevat, dan reageert de decoder op het korte adres. Om het lange adres te gebruiken stel je bit 5 van CV 29 in op 1.

Als alle andere bits op 0 staan, dan zal een waarde van 1 op bit 5 ervoor zorgen dat de totale waarde van CV 29 32 of meer is. Als je CV29 uitleest en de waarde is hoger dan 32 dan weet je dat de decoder het lange adres gebruikt, is de waarde lager dan 32 dan zal de decoder reageren op het korte adres.

Meer informatie over het instellen van CV29 vindt je hier:

http://leden.modeltreinen.org/digitaal-modelspoor/module-2/cv29-begrijpen/

Iets simpeler als het lange adres is het consist of multiple adres, opgeslagen in CV 19. Deze optie is in het leven geroepen om dubbeltractie te kunnen rijden (een trein met twee of meer locomotieven). Omdat dubbeltractie / meertractie rijden standaard niet te doen is op de digitale baan (of je moet een „dummie loc” zonder motortje gebruiken) is er een optie in het leven geroepen waarbij meerdere locdecoders reageren op hetzelfde adres. Belangrijk is dat voordat je dit instelt je zorgt dat de snelheidscurve van de loc’s hetzelfde zijn, zodat ze even hard zullen trekken en afremmen.

Standaard staat CV 19 op 0 ingesteld, dit betekend dat er niet in een consist gereden wordt en de decoder zal dus terugvallen op het korte of lange adres (afhankelijk van de instelling in CV 29). Als de waarde in CV 19 1 of hoger is, dan zal de decoder de instellingen CV 29 verder negeren en het de waarde in CV 19 als adres gebruiken. Voor consist adressen kun je de waardes 1 t/m 127 gebruiken. Om de locomotief achteruit te laten rijden in de consist tel je 128 bij het adres op en stel je dit in op CV 19.

Nadat je bij bijvoorbeeld 2 locs CV 19 op 45 ingesteld hebt zullen beide locs reageren op dit adres. Als je niet meer wilt dat de locs op dit adres reageren, stel je CV 19 weer op 0 in.

Hoewel CV 19 alleen beschikbaar is binnen het DCC protocol, geld voor bijvoorbeeld het Märklin protocol dat je meerdere locs op hetzelfde adres kunt programmeren (lang of kort adres) en op deze manier zullen ook meerdere locs op hetzelfde adres reageren.